מאמר העשירי; הנהגת האדם 12

‏התשיעי באהבת השררה. ראו אחרים הגדול שבמה שמתעסק בו האדם בעולם הזה ‏הגאוה והגדולה והשררה, ואמרו שהנפש תטה אחרי הגדולה, ותראה שקשה עליה השפלות אל ‏אדם אחד ולהתודות לו, ותמצא השררה מחזקת אותה ומרוממתה ותוסיף לה חריצות והתפשטות; ‏וכן הצווי והאזהרה יערבו לה; ולולא השררה לא היה העולם מסודר, ולא נשלמו תקנותיו; המלכים ‏מנהיגים המלחמות והשמירה, והשופטים ישפטו בין הצנועים מבני אדם, והשוטרים מתקנים העזים ‏שבהם; ובה ברך קצת הצדיקים את קצתם כמ"ש (בראשית כ"ז כ"ט) יעבדוך עמים. אבל מה ‏שזכרוהו מסדור העולם בשמירה ובמשפט ובמנוי איננו נדחה, אבל הוא מאמרנו וכונתנו, אך הם ‏שאלוה שאלה נעזרו בו על דעתם; כי סדור העולם לא יהיה כי אם בחכמה, והם הפילו מעלת ‏החכמה ושמוה לשררה לעצמה. וצריך שאזכור מה ששכחו אותו מנזקי הגאוה והשררה, מהם כי ‏האדם כשיתגאה ותגדל נפשו בעיניו, יצא משטתו, ויתגאה על הקרובים והרחוקים, ויראה עצמו ‏כאלו הוא יחיד בדורו, ויבוז לעצת כל אדם, ויתעקש וידחה כל מאמר, וכמ"ש (משלי י"ח א') לתאוה ‏יבקש נפרד בכל תושיה יתגלע, וחולק על הזקנים במה שנסוהו בארך ימיהם, והכינו אותו ‏ברגילותם, ולא ישמע לעצתם ולמצותם, וכמ"ש (משלי י"ב ט"ו) דרך אויל ישר בעיניו, ויפסדו לו עניני ‏עולמו, ומה שיתקנו לו מהם, ייחסם אל כחו ויכלתו והנהגתו והכרתו, וכמו שאמר (ישעי' י' י"ב) ‏אפקוד על פרי גודל לבב מלך אשור ועל תפארת רום עיניו כי אמר בכח ידי עשיתי וגו'; ועולה מזה ‏לחלוק עם האומנים באומנותם, ויחשבו אותו לפתי וילעגו לו, ולחלוק על החכמים במלאכותם ‏המדעיות, ישתדל לשבור אותם, והכסיל השותק יש לו תקוה ממנו, וכמ"ש (משלי כ"ו י"ב) ראית ‏איש חכם בעיניו תקוה לכסיל ממנו; ויבא מזה לדבר במלכים ובשרים ולא תבשר בעיניו עצתם, ולא ‏תישר אצלו הנהגתם, ובו נאמר (משלי כ"ו ט"ז) חכם עצל בעיניו משבעה משיבי טעם; ויפליג בזה עד ‏שידבר בחכמות הבורא ית' וידיעתו, וירחיק הרוב בהם ויגנהו, וכמו שאמר (תהלים ע"ג י"א) ואמרו ‏איכה ידע אל ויש דעה בעליון; ויביאהו זה לבא בכל עמל וסכנה ופחד, מבטחונו כי עצתו תצילהו, ‏והיא הכשילתהו, וכמו שאמר (איוב ה' י"ב) מפר מחשבות ערומים ולא תעשינה ידיהם תושיה. ואם ‏לא תשלם לו השררה והמלכות, אז יראו מקנאיו ויצמחו משנאיו, אעפ"י שלא ידע להם כי אם ‏התחלה, כמו שאמר (תהלים נ"ט ה') בלי עון ירוצון וגו'. אבל בתחלת ראותם שמולך עליהם, חפצים ‏להרגו, וכמו שאמר (בראשית ל"ז כ') ועתה לכו ונהרגהו, והוא תמיד לא יאכל כי אם חתום, ולא ‏ישתה כי אם שמור, וכאלו יושב תחת חודו של חרב, וכאלו חייו תלוים בשערה, כמ"ש (ש"א כ' ג') כי ‏כפשע ביני ובין המות, ויבדילו אנשיו בינו ובין הדין באמת, ויביאוהו אל החשדים ואל הספקות, ‏ויחזקו עליו דברי בני אדם, ותקשה עליו תביעת הבורא אותו, כמו שאמר (הושע ה' א') ובית המלך ‏האזינו כי לכם המשפט. ולא נטע הבורא ית' בנפש האדם אהבת השררה והגאוה, כי אם בעבור ‏שתכסף בהם לגמול העולם הבא, כמו שאמר (איוב ל"ו ז') לא יגרע מצדיק עינו ואת מלכים לכסא ‏ויושיבם לנצח ויגבהו:‏

Dokuzuncu kapı, yönetim ve üstünlük sevgisi hakkındadır. Başkaları, insanın bu dünyada uğraşacağı şeylerin en büyüğünün gurur, büyüklük ve yönetim olduğunu düşündüler. Dediler ki: Nefeş büyüklüğe yönelir; bir insana karşı alçalmanın ve ona boyun eğmenin kendisine zor geldiğini görür; yönetimi ise kendisini güçlendiren, yükselten, ona daha çok atılganlık ve yayılma veren bir şey olarak bulur. Emir vermek ve yasaklamak da ona tatlı gelir. Yönetim olmasaydı dünya düzenlenmez ve düzenlemeleri tamamlanmazdı. Krallar savaşları ve korunmayı yönetir; yargıçlar insanlar arasındaki ölçülü ve düzenli kimseler arasında hüküm verir; görevliler de onların içindeki azgınları düzene sokar. Doğrulardan bazıları diğer bazılarını bununla kutsamıştır. Nitekim “Halklar sana kulluk etsin” (Bereşit 27:29) denmiştir. Dünyanın korunma, yargı ve görevlendirme yoluyla düzenlenmesi hakkında söyledikleri reddedilecek bir şey değildir; tersine bu bizim de sözümüz ve maksadımızdır. Fakat onlar bu doğru şeyi, kendi görüşlerini desteklemek için ödünç aldılar. Çünkü dünyanın düzeni ancak bilgelikle olur; onlar ise bilgeliğin derecesini düşürüp onu kendi başına yönetime bağladılar. Gururun ve yönetimin zararlarından unuttukları şeyleri anmam gerekir. Bunlardan biri şudur: İnsan gururlanıp nefeşi kendi gözünde büyüdüğünde kendi yolundan çıkar; yakınlara ve uzaklara karşı büyüklük taslar; kendisini sanki çağının tek kişisiymiş gibi görür; herkesin öğüdünü küçümser; inat eder ve her sözü reddeder. Nitekim “Ayrılan kişi arzusunu arar; her sağlam öğüde karşı çıkar” (Mişle 18:1) denmiştir. Uzun ömürleri boyunca denedikleri ve alışkanlıklarıyla hazırladıkları konularda yaşlılarla tartışır; onların öğüdünü ve buyruğunu dinlemez. Nitekim “Ahmağın yolu kendi gözünde doğrudur” (Mişle 12:15) denmiştir. Dünya işleri bozulur. Onun için düzeltilen şeyleri de kendi gücüne, kudretine, yönetimine ve kavrayışına bağlar. Nitekim “Aşur kralının yüreğinin büyüklüğünün meyvesini ve yüksek gözlerinin görkemini cezalandıracağım; çünkü ‘Elimin gücüyle yaptım’ dedi” (Yeşayahu 10:12–13) denmiştir. Bundan, ustalarla onların sanatlarında tartışmaya kalkar; onlar onu basiretsiz sayar ve onunla alay ederler. Bilginlerle onların bilimsel işlerinde tartışmaya kalkar; onları kırmaya çalışır. Oysa susan ahmak için ondan daha çok umut vardır. Nitekim “Kendi gözünde bilge olan bir adam gördün mü? Ahmak için ondan daha çok umut vardır” (Mişle 26:12) denmiştir. Bundan krallar ve yöneticiler hakkında konuşmaya gelir; onların öğüdü gözünde iyi ve yerinde görünmez, yönetimleri ona doğru görünmez. Onun hakkında “Tembel kendi gözünde, mantıklı cevap veren yedi kişiden daha bilgedir” (Mişle 26:16) denmiştir. Bunu o kadar ileri götürür ki kutsanmış Yaratan’ın hikmetleri ve bilgisi hakkında konuşur; onların çoğunu akıldan uzak bulur ve onları yerer. Nitekim “Tanrı nasıl bilir? Yüce Olan’da bilgi var mı?” (Tehilim 73:11) denmiştir. Bu onu her türlü zahmete, tehlikeye ve korkuya girmeye götürür; çünkü öğüdünün kendisini kurtaracağına güvenir. Oysa onu düşüren şey yine bu öğüttür. Nitekim “Kurnazların düşüncelerini bozar; elleri başarı elde edemez” (İyov 5:12) denmiştir. Eğer yönetim ve krallık onun için tamamlanmazsa, o zaman kıskananları ortaya çıkar ve düşmanları filizlenir; onlara karşı yalnızca bir başlangıç göstermiş olsa bile. Nitekim “Suçum olmadan koşuşuyorlar...” (Tehilim 59:5) denmiştir. Fakat daha onu üzerlerine kral olurken görür görmez, onu öldürmek isterler. Nitekim “Şimdi gelin, onu öldürelim” (Bereşit 37:20) denmiştir. O da sürekli mühürlenmiş yiyecekten başkasını yemez, korunmuş içecekten başkasını içmez; sanki kılıcın ucu altında oturuyor gibidir, sanki hayatı bir saç teline bağlıdır. Nitekim “Ölümle aramda ancak bir adım var” (Şemuel I 20:3) denmiştir. Adamları onu gerçek adaletten ayırır, onu kuşkulara ve şüphelere götürür; insanların sözlerini onun aleyhinde güçlendirir. Yaratan’ın ondan talepte bulunması ona ağır gelir. Nitekim “Kral evi, kulak verin; çünkü hüküm size aittir” (Hoşea 5:1) denmiştir. Kutsanmış Yaratan, yönetim ve gurur sevgisini insanın nefeşine yalnızca onunla Olam HaBa’nın ödülüne özlem duysun diye yerleştirmiştir. Nitekim “Gözünü doğrudan ayırmaz; onları krallarla birlikte tahta oturtur, sonsuza dek oturtur ve yükselirler” (İyov 36:7) denmiştir.