מאמר העשירי; הנהגת האדם 3

וכיון שהקדמתי המאמר הזה, שהצורך מביא אל חכם, שיסדר לנו האהבות והשנאות איך נתנהג ‏בענינם, אומר, שמצאתי החכם שלמה בן דוד שהתעסק בזה, להודיענו מה הוא הטוב, ואמר (קהלת ‏א' י"ד) ראיתי את כל המעשים אשר נעשו תחת השמש והנה הכל הבל ורעות רוח. אינו רוצה ‏באמרו הכל הבל ורעות רוח, קבוץ המעשים והתחברותם כי הבורא המציאם, ואין חכם אומר כזה ‏על מה המציאו בוראו הכל הבל; אבל רצה בזה, כי כל מעשה שיקחוהו בני אדם לבדו, כלומר כי כל ‏אחד מן מעשי הדם כאש יעשהו נפרד, יהיה הבל ורעות רוח. ובהפרד אמר עוד (שם ט"ו) מעוות לא ‏יוכל לתקון, וכל אחד מעוות מהתקן, מקצר מהשלם; אבל בהתחברותם לא יהיה חסרון כי אם ‏שלמות ותמימות. ומחזק הפרוש הזה שהוא כן, שהראה שלשה שערים מאהבות העולם, וגזר על ‏כל אחד שהוא הבל, ופירושו השאה, כאמרו (ירמי' כ"ג ט"ז) מהבילים המה אתכם, משיאים אתכם, ‏ואמרו (תהלים ס"ב י"א) ובגזל אל תהבלו. ותחלתם שיתיחד בחכמה לבדה ויעזוב שאר האהבות, ‏אמר בזה (קהלת א' י"ז) ואתנה לבי לדעת חכמה. וזכר העלה בו, כי כל אדם כפי שתרבה חכמתו ‏ירבה מכאובו כאשר יגלו לו ממומי הדברים מה שהיה במנוחה קודם הגלותם לו, והוא מה שאומר ‏‏(שם י"ח) ויוסיף דעת יוסיף מכאוב. ואחר כן שנה בשמחה ובשחוק בלבד, ואמר אם ישים האדם ‏דעתו לפנות אליה ולהשגיח עליה, יהיה לו זה גם כן הבל, כמ"ש (שם ב' א') אמרתי אני בלבי לכה ‏נא אנסכה בשמחה וראה בטוב; וזכר העלה בו מה היא, כי האדם בעת ההיא מרגיש מעצמו בעת ‏השחוק והשמחה פחיתות וגנות, וכבר נכנס במדות הבהמות, והוא אמרו (שם ב') לשחוק אמרתי ‏מחולל ולשמחה. ואחר כן שלש בישוב העולם, והודיע כי העסק בו גם כן הבל, כאמרו (שם ד') ‏הגדלתי מעשי בניתי לי בתים נטעתי לי כרמים עשיתי לי גנות ופרדסים, ושאר מה שספר ממעשיו ‏עד סוף הפרשה; וזכר העלה בשנאתו את כל זה, שיניחנו לאדם שיהיה אחריו, ותהיה יגיעתו לריק, ‏כמ"ש (שם י"ח) ושנאתי אני את כל עמלי שאני עמל תחת השמש שאניחנו לאדם שיהיה אחרי. ‏וכאשר ספר אלה השלשה שערים, פסק לזכור שאר אהבות העולם, שלא ימנעהו זה ממה שהוא ‏צריך לדבר ולצוות; אך רמז בתוך השערים האלה, להשוות בין אלה השלשה, והוא שנתעסק במעט ‏מן החכמה ומן התענוג, ולא נניח לעיין במה שהוא הטוב, כמו שאמר (שם ג') תרתי אני בלבי למשוך ‏ביין את בשרי:‏

Bu sözü öne aldıktan, yani ihtiyacın bize sevgileri ve nefretleri nasıl yönetmemiz gerektiğini düzenleyecek bir bilgeyi gerekli kıldığını belirttikten sonra derim ki: David oğlu bilge Şelomo’nun bununla uğraştığını, bize iyi olanın ne olduğunu bildirmek istediğini gördüm. O şöyle demiştir: “Güneşin altında yapılan bütün işleri gördüm; işte hepsi boşluk ve ruhun peşinden koşuştur” (Kohelet 1:14). “Hepsi boşluk ve ruhun peşinden koşuştur” derken, fiillerin toplamını ve birleşimini kastetmez; çünkü Yaratan onları var etmiştir ve hiçbir bilge, Yaratan’ın var ettiği her şey hakkında “hepsi boşluktur” demez. O bununla şunu kastetmiştir: İnsanların tek başına aldıkları her fiil, yani insan fiillerinden her biri, diğerlerinden ayrı biçimde yapıldığında, boşluk ve ruhun peşinden koşuştur olur. Bu ayrılık hakkında yine şöyle demiştir: “Eğri olan düzeltilemez” (Kohelet 1:15). Tek başına alınan her şey düzeltilmiş olmaktan eğridir, tamamlanmış olmaktan eksiktir. Fakat birleşim içinde eksiklik değil, ancak bütünlük ve tamlık vardır. Bu açıklamayı güçlendiren şey, onun dünya sevgilerinden üç kapıyı göstermiş ve her biri hakkında onun boşluk olduğuna hükmetmiş olmasıdır. Burada “boşluk”un anlamı aldatmadır. Nitekim “Sizi boş sözlerle aldatıyorlar” (Yirmeyahu 23:16) denmiştir; yani sizi saptırıyorlar. Yine “Gasp konusunda boşluğa kapılmayın” (Tehilim 62:11) denmiştir. Bunların ilki, insanın yalnızca bilgeliğe ayrılıp diğer sevgileri bırakmasıdır. Bu konuda “Yüreğimi bilgeliği bilmeye verdim” (Kohelet 1:17) demiştir. Bunun nedenini de şöyle anmıştır: İnsanın bilgeliği çoğaldıkça acısı çoğalır; çünkü şeylerin kusurlarından, daha önce kendisine açılmadıkları için huzur içinde olduğu şeyler ona açılır. Söylediği şey budur: “Bilgi artıran acı artırır” (Kohelet 1:18). Bundan sonra yalnızca sevinç ve gülüş hakkında ikinci kez konuşmuştur. İnsan düşüncesini ona yöneltir ve onunla ilgilenirse, bunun da kendisi için boşluk olacağını söylemiştir. Nitekim “Yüreğimde dedim ki: Gel, seni sevinçle sınayayım ve iyiliği gör” (Kohelet 2:1) demiştir. Bunun nedeninin ne olduğunu da anmıştır: İnsan, gülüş ve sevinç zamanında kendi içinde düşüklük ve çirkinlik hisseder; hayvanların niteliklerine girmiş olur. Onun sözü budur: “Gülüşe, ‘deli saçmasıdır’; sevince, ‘Bu ne yapar?’ dedim” (Kohelet 2:2). Sonra üçüncü olarak dünyanın yerleşik düzeniyle uğraşmayı ele almış ve bununla meşgul olmanın da boşluk olduğunu bildirmiştir. Nitekim “İşlerimi büyüttüm; kendime evler yaptım, bağlar diktim, bahçeler ve meyvelikler yaptım” (Kohelet 2:4–5) demiş ve bölümün sonuna kadar fiillerinden anlattığı diğer şeyleri sıralamıştır. Bütün bunlardan nefret etmesinin nedenini de şöyle anmıştır: Bunları kendisinden sonra gelecek insana bırakacaktır ve emeği boşa olacaktır. Nitekim “Güneşin altında emek verdiğim bütün emeğimden nefret ettim; çünkü onu benden sonra gelecek insana bırakacağım” (Kohelet 2:18) demiştir. Bu üç kapıyı anlattıktan sonra dünya sevgilerinin geri kalanlarını anmayı kesmiştir; fakat bu, onun konuşması ve öğüt vermesi gereken şeyi yapmasına engel olmamıştır. Aksine, bu kapıların içinde, bu üçünü dengelemeye işaret etmiştir: Bilgelikten ve hazdan az bir miktarla meşgul olmak ve iyi olan şeyi araştırmayı bırakmamak. Nitekim “Yüreğimde bedenimi şarapla çekmeyi araştırdım” (Kohelet 2:3) demiştir.