Ohr Hashem · First Treatise, First Principle, Chapter 9
1
בבאור ההקדמה הט' דאומרת כי כל גשם שיניע גשם אמנם יגיעהו בשיתנועה גם הוא בעת הגעתו. ההקדמה הזאת מביארת בעצמה אמנם צריך שיותנה בה שיהיה המניע הפועל אבל המניע ע״ד התכלית כאלו תאמר שהאש מניע האויר שיעלה על שטחו להאותות המקום ההוא אל האויר כבר יניעהו והוא לא יתנועע ולז׳ היה אמרו גשם שיניע גשם יראה שיניעהו אם בדחיית או במשיכה וכבר הקשו על זה ממה שנראה בחוש שהאבן המגניטס שיניע הברזל כשימשכהו אצלו ולא יתנועע. והנה השיבו בה בשני פנים האחד כי האומר שיאמר שהברזל שיתנועע בעצמו וזה אמנם מהמזג אשר יקרה מהאבן. והב' שאם הודינו שהאבן ימשכחו הנה יהיה זה כשיותכו מהאבן גשמים ימששו הנמשך וימשכוהו אם בדרך משיחה או בדרך דחייה:
Dokuzuncu öncülün açıklaması: Bu öncül, bir cismi hareket ettiren her cismin, onu hareket ettirdiği sırada ona temas edeceğini söyler.
Bu öncül kendiliğinden açıktır. Fakat burada hareket ettiricinin etken hareket ettirici olması şart koşulmalıdır. Amaçsal neden olarak hareket ettirene gelince, örneğin ateşin havayı kendi yüzeyine yükselmesi için hareket ettirmesi gibi: O yer havaya uygun olduğundan, ateş havayı hareket ettirir; fakat kendisi hareket etmez.
Bu yüzden “cismi hareket ettiren cisim” sözü, onu ya itme ya da çekme yoluyla hareket ettiriyor demektir. Buna, duyuyla görülen mıknatıs taşının demiri kendisine çekerek hareket ettirmesi ve kendisinin hareket etmemesi örneğiyle itiraz edilmiştir.
Buna iki şekilde cevap verilmiştir. Birinci cevap şudur: Demir kendiliğinden hareket eder; bu, taş sebebiyle onda meydana gelen bileşiminden kaynaklanır. İkinci cevap şudur: Taşın gerçekten onu çektiğini kabul etsek bile, bu ancak taştan çıkan bazı cisimlerin çekilen şeye temas etmesi ve onu ya sürtünme ya da itme yoluyla çekmesiyle olur.
בבאור ההקדמה הט' דאומרת כי כל גשם שיניע גשם אמנם יגיעהו בשיתנועה גם הוא בעת הגעתו. ההקדמה הזאת מביארת בעצמה אמנם צריך שיותנה בה שיהיה המניע הפועל אבל המניע ע״ד התכלית כאלו תאמר שהאש מניע האויר שיעלה על שטחו להאותות המקום ההוא אל האויר כבר יניעהו והוא לא יתנועע ולז׳ היה אמרו גשם שיניע גשם יראה שיניעהו אם בדחיית או במשיכה וכבר הקשו על זה ממה שנראה בחוש שהאבן המגניטס שיניע הברזל כשימשכהו אצלו ולא יתנועע. והנה השיבו בה בשני פנים האחד כי האומר שיאמר שהברזל שיתנועע בעצמו וזה אמנם מהמזג אשר יקרה מהאבן. והב' שאם הודינו שהאבן ימשכחו הנה יהיה זה כשיותכו מהאבן גשמים ימששו הנמשך וימשכוהו אם בדרך משיחה או בדרך דחייה:
Dokuzuncu öncülün açıklaması: Bu öncül, bir cismi hareket ettiren her cismin, onu hareket ettirdiği sırada ona temas edeceğini söyler. Bu öncül kendiliğinden açıktır. Fakat burada hareket ettiricinin etken hareket ettirici olması şart koşulmalıdır. Amaçsal neden olarak hareket ettirene gelince, örneğin ateşin havayı kendi yüzeyine yükselmesi için hareket ettirmesi gibi: O yer havaya uygun olduğundan, ateş havayı hareket ettirir; fakat kendisi hareket etmez. Bu yüzden “cismi hareket ettiren cisim” sözü, onu ya itme ya da çekme yoluyla hareket ettiriyor demektir. Buna, duyuyla görülen mıknatıs taşının demiri kendisine çekerek hareket ettirmesi ve kendisinin hareket etmemesi örneğiyle itiraz edilmiştir. Buna iki şekilde cevap verilmiştir. Birinci cevap şudur: Demir kendiliğinden hareket eder; bu, taş sebebiyle onda meydana gelen bileşiminden kaynaklanır. İkinci cevap şudur: Taşın gerçekten onu çektiğini kabul etsek bile, bu ancak taştan çıkan bazı cisimlerin çekilen şeye temas etmesi ve onu ya sürtünme ya da itme yoluyla çekmesiyle olur.