Ohr Hashem · First Treatise, Second Principle, Chapter 18
1
בחקירה במופת הד׳ אשר סדר הרב באלו הדרושים ונחקור בו ג״כ משני צדדים אם הראשון כשנעיין במופת' הז׳ נמצא שנשתמש בו הרב בהקדמה הג' שאם לא הי׳ למוציא כח מוציא וזה לב״ת וכן הוא צריך אל ההקדמה ה״יו שאם לא כן לא היה החכרה שיהיה אחד וכן הוא צריך אל חהקדמה הכ״ג שאם לא יתחייב שיגיע אל נמצא מוצי' בפעל שלא יהיה בו אפשרות ואם ההקדמה הכ״ד שאם לא אפשר במוציא בפעל שיהי' גשם. וכבר התבאר במה שקדם אפשרות בטולן והוא הצד הא' ואם הב' כשנניח ההקדמה אמתיות הנה לא התבאר היותו א' וזה שכבר יתחלפו בהיות הא' עלה לאחר והאחר עלה לשני וכן החיוב שעשאו שאם היו שנים הי׳ האחד בהכרח מורכב לא התבאר המנעו אחר שההפסד נמנע ושהוא לא סר ולא יסור מהיות כן מבלתי עלה קודמת.
Rambam’ın bu meselelerde düzenlediği dördüncü kanıt hakkındaki araştırma. Bunu da iki yönden inceleyeceğiz.
Birinci yöne gelince: Bu kanıtı incelediğimizde, Rambam’ın üçüncü öncüle dayandığını görürüz; yani gizil durumu edimselleştiren başka bir edimselleştiricinin sonsuza kadar bulunmasının olanaklı olmadığı öncülüne. Aynı şekilde on altıncı öncüle de ihtiyaç duyar; aksi durumda tek bir varlığa ulaşmak zorunlu olmazdı. Yirmi üçüncü öncüle de ihtiyaç duyar; aksi durumda kendisinde olanak bulunmayan edimsel olarak bir varlığa ulaşmak zorunlu olmazdı. Yirmi dördüncü öncüle de ihtiyaç duyar; aksi durumda edimsel olan edimselleştiricinin cisim olması olanaklı olurdu.
Daha önce bunların iptalinin olanaklı olduğu açıklanmıştır. Bu birinci yöndür.
İkinci yöne gelince: Öncüllerin doğru olduğunu kabul etsek bile, onun bir olduğu açıklanmış değildir. Çünkü varlıklar şu bakımdan farklılaşabilir: biri diğerinin sebebi, diğeri ise ikinci bir şeyin sebebi olabilir.
Ayrıca Rambam’ın kurduğu şu zorunluluk —eğer iki olsalardı, birinin zorunlu olarak bileşik olması gerekirdi— bunun olanaksızlığı açıklanmış değildir. Çünkü yok oluş olanaksız olabilir; o şey böyle olmaktan hiç ayrılmamış ve ayrılmayacak olabilir; bütün bunlar da önce gelen bir sebep olmaksızın olabilir.
בחקירה במופת הד׳ אשר סדר הרב באלו הדרושים ונחקור בו ג״כ משני צדדים אם הראשון כשנעיין במופת' הז׳ נמצא שנשתמש בו הרב בהקדמה הג' שאם לא הי׳ למוציא כח מוציא וזה לב״ת וכן הוא צריך אל ההקדמה ה״יו שאם לא כן לא היה החכרה שיהיה אחד וכן הוא צריך אל חהקדמה הכ״ג שאם לא יתחייב שיגיע אל נמצא מוצי' בפעל שלא יהיה בו אפשרות ואם ההקדמה הכ״ד שאם לא אפשר במוציא בפעל שיהי' גשם. וכבר התבאר במה שקדם אפשרות בטולן והוא הצד הא' ואם הב' כשנניח ההקדמה אמתיות הנה לא התבאר היותו א' וזה שכבר יתחלפו בהיות הא' עלה לאחר והאחר עלה לשני וכן החיוב שעשאו שאם היו שנים הי׳ האחד בהכרח מורכב לא התבאר המנעו אחר שההפסד נמנע ושהוא לא סר ולא יסור מהיות כן מבלתי עלה קודמת.
Rambam’ın bu meselelerde düzenlediği dördüncü kanıt hakkındaki araştırma. Bunu da iki yönden inceleyeceğiz. Birinci yöne gelince: Bu kanıtı incelediğimizde, Rambam’ın üçüncü öncüle dayandığını görürüz; yani gizil durumu edimselleştiren başka bir edimselleştiricinin sonsuza kadar bulunmasının olanaklı olmadığı öncülüne. Aynı şekilde on altıncı öncüle de ihtiyaç duyar; aksi durumda tek bir varlığa ulaşmak zorunlu olmazdı. Yirmi üçüncü öncüle de ihtiyaç duyar; aksi durumda kendisinde olanak bulunmayan edimsel olarak bir varlığa ulaşmak zorunlu olmazdı. Yirmi dördüncü öncüle de ihtiyaç duyar; aksi durumda edimsel olan edimselleştiricinin cisim olması olanaklı olurdu. Daha önce bunların iptalinin olanaklı olduğu açıklanmıştır. Bu birinci yöndür. İkinci yöne gelince: Öncüllerin doğru olduğunu kabul etsek bile, onun bir olduğu açıklanmış değildir. Çünkü varlıklar şu bakımdan farklılaşabilir: biri diğerinin sebebi, diğeri ise ikinci bir şeyin sebebi olabilir. Ayrıca Rambam’ın kurduğu şu zorunluluk —eğer iki olsalardı, birinin zorunlu olarak bileşik olması gerekirdi— bunun olanaksızlığı açıklanmış değildir. Çünkü yok oluş olanaksız olabilir; o şey böyle olmaktan hiç ayrılmamış ve ayrılmayacak olabilir; bütün bunlar da önce gelen bir sebep olmaksızın olabilir.