המאמר השני, הכלל השני 6

הפרק ו נחקור בו ב׳ דרושים מתיחסים לפנה הזאת:

Altıncı Bölüm Bu temel ilkeyle ilişkili iki araştırma konusunu inceleyeceğiz:

הא' לפי שהונח שההשגחה היותר שלמה שבמין האנושי היא הרשגחה בכלל אומתנו האם שם דבר מיוחד זולת התורה הזאת כולל באומה יהיה בו יתרון ההשגחה או אם אין שם דבר מיוחד הב' אם יש יתרון ההשגחה במקו׳ זולת מקום לפי שכבר יראה מקצת כתובים ומקצת מאמרים לרז״ל שיש חלוף בזה במקומות הדרוש הג׳ אם יש שם יתרון השגחה בזמן זולת זמן לפי שכבר יראה גם כן קצת כתובים וקצת מאמרים לרז״ל שיש שם חלוף בזה בזמנים ויראה דבר מתמיה מאד שיהיה חלוף ההשגחה כפי חלוף המקומות והזמנים אולם הדרוש הא' כבר יראה לפי הקבלה שמצות המילה שניתנה לאברהם אבינו והוא דבר מיוחד בכלל האומה הוא עניין נתלית בו חלק מההשגחה וזה אמנם ירא' ממטבע הברכה שתקנו רז״ל אמרו אשר קדש ידיד מבטן וכו׳ על כן בשכר זאת אל חי חלקנו צורינו צוה להציל ידידות זרע קדש שארנו משחת למען בריתו אשר שם בבשרנו והוא מבואר שההצלחה מהאבדון ורדת שחת הוא בעצמו ההשארות הנצחיי שהוא חלק גדול מההשגח' ולזה מה שצריך לבאר איך תתיחס המצות הזאת להשגחה הזאת כמו שיראה ממטבע הברכה ואם היה שתתיחס מה ראו על ככה לתקן בה ההצלה משחת שהוא זכר העונש ולא תקנו בה זכר ההשארו׳ שהוא השכר והנה כבאור שני אלו הענינים צריך שנציע בקצרה מה שבא לרז״ל במאמר אחד משבא נחש על חוה הטיל בה זוהמא ישראל שעמדו על הר סיני פסקה זוהמתן [אומות העולם שלא עמדו על הר סיני לא פסקה זוהמתן] וכו׳ ובאור זה כי לפי מה שיראה שהי' חטא אדם וחוה מרי גדול בשורש הראשון ובצור אשר ממנו חוצב המין האנושי' בכללו הנה כבר הטיל בו זוהמא והוא הרושם החזק מן הנטיה אל החמריות ולזה היה מוכן המין בכללו אל ההפסד והאבדון וכאשר הי׳ מחסד עליון לשומנו שלמים בנתינת תורתו הג' פסקה הזוהמא הזאת כי בה [מהער׳ די] [מההערות די] אל שיטה האדם אל השלמות ויכניע תאוותיו וימית יצרו כמו שיתבאר כל זה בכלל הזה במאמר הזה בג״ה ואמנם כאשר זרחה שמשו של אברהם שהיה בקצה המנגד בייחס אל אדם וזה שזה היה יציר כפיו של הב״ה והי׳ מוכן תכלית ההכנ׳ אל השלמות מרה והפליג בעול וזה נוצר בין עובדי ע״ז והפליג באהבה אשר היה תכלית השלמות האנושי כמו שיבא בג״ה הנה הי׳ ראוי שיהיה שורש והתחלה אל המין הנבחר הזה ולזה היה ראוי שיביאהו הש״י בברית חדש כדי להפסיק זוהמת בניו ונפשות ביתו ושיוחדו באות ברית קדש בכלי בעצמו ושבאמצעותו ישלם קיום המין ונצחותו ושיהיה הרושם הזה בכללם כאלו הקריבו מדמם ומבשרם מכלי תולדתם אל השם מצורף אל שבו רושם מההרחקה מהחמריות ומבטול התאוות להיות התאוה הנשואה באבר ההוא החזקה שבתאוות ולזה היא מבואר שהמצו׳ ההיא ביחוד היא להציל ידידות שארנו משחת אשר היינו מוכני' אליו בסבת החטא הראשון ולזה ביארו ותיקנו זכר הצלת העונש למה שרמזו בזה שבזולת זאת המצוה היינו מוכנים אליו וכבר יראה שהכוונה כולה בעקידה היה גם כן ייחוד ההנהגה האלהית אל האומה הזאת וזה שכבר יפלא אחר שהיה הויעוד הטוב לאברהם נתיחד [ליצחק] באמת כי ביצחק יקרא לך זרע איך היה מקום לצואה הזאת וכבר יחשב שהיה ראוי שתקדם מצות העקידה לייעוד הזה ושיחייב הייעוד הזה ליצחק בזכות העקידה אלא שכאשר יעויין בו יראה שהיה מעשה העקידה מתיחס ליעוד הזה ושהיה ראוי שיקדם לה הייעוד הזה על כל פנים וזה כשבחר השי׳ באברהם להיותו אב המון גוים וביחוד שורש והתחלה לאומה הנבחרת לחלקו וחבל נחלתו להיותם מונהגים ממנו בייחוד אשר בעבור זה נקראו עם סגלה מכל העמים אשר חלק השם להם שופטים כפי מערכות השמי' ותנועתם הנה קרבם כלם לעבודתו והסירם מההנהגה הכוללת בקרבן כולל כלל האומה והוא מעשה העקידה וזה בהקריב לשם יצחק בנו שהיה בו הייעוד והוא כאלו כבר הקריב לשם יצחק וכל יוצאי ירכו אשר במעשה הזה הוסרו מהנהגת זולתו ונתייחדו להנהגתו ית' וכבר התבאר בחכמת משפטי הככבים אפשרות אצילות השפעת ככב באמצעות פעולת פועל ואם לא היה בתולדת האיש כמו שבא זה כלו בספר הפרי לתלמי ולזה כאשר גזרה החכמה האלהית יתברך ליחד' האומה הזאת חקרה וגם הכינה באמצעות המעשה הזה לקבל הנהגתו ושסותר מהנהגת זולתו ואם לא היה בתולדת להיות כן ולזה תמצא שכשהקריב אברהם האיל תחת בנו אשר שמהו כפר לבנו ותמורה אמר י"י יראה רצה בזה שעם הפעל הזה היה ראוי שיהיה הש״י עצמות הרואה והמשגיח ולזה נכתב בשם בן ד׳ שהוא השם המיוחד וקודם המעשה הזה אמר אלהים יראה לו השה לעולה בני הזכירו במלת אלהים כי לא היה מוכן עדיין כל כך להשגחה זאת המיוחדת והנה יראה שעקרות האמהות גם כן היה מכוון לתכלית זה כי בו ישלם חיות האומה הזאת היוצאת מהן התחלתה ושרשה ממנו יתברך בייחוד ובזה היו יותר מוכנים בהשגחה הזאת המיוחדת המסכים עם התכלית בעקידה וכבר יראה שהמעשה הזה שהיה חסד לכל אומתינו יוצאי ירך יצחק היה ראוי שישאר ממנו להם רושם עם שבו עזר גדול להתמדת ייחוד ה׳ ההנהגה ולזה יראה שהיתה הכוונה בשני תמידין תמיד של שחר ותמיד של בין הערבים שהם בעת חלוף הזמנים להורות שזה כפרה לכל ישראל להסירם מההנהגת המשרתים וליחדם בהנהגת השם יתברך כאלו היו התמידין האלו תמורת כלל ישראל ובהקריבם יקרבו כללם לעבודת השם יתברך ולזה היו התמידין כבשים שהם יוצאי ירך האיל כמו שהאומ׳ בכללה יוצאי ירך יצחק ולזה היו באין מתרומת הלשכה שהיתה מהצבור כמו שבא זה במסכת שקלים והנה יראה שהכוונה בתקיעת שופר של איל בראש השנה שהוא יום הדין לפי מה שבא בקבלה היא זאת גם כן להמליך עליו ומלכות רוכב שמי׳ ולהתיחדנו בהנהגתו כמו שאז״ל אמרו לפני מלכיות זכרונות ושופרות מלכיות כדי שתמלכוני עליכם זכרונות כדי שיעלה זכרונכם לפני לטובה ובמה בשופר והנה זה מסכים מאד עם מה שאמרנו שהשופר שהוא כלי הנהוג ביום הקמת המלוכה כאמרו ויתקעו בשופרות ויאמרו יחי המלך היה [ראוי להיות ביום] ייחוד מלכות שמים זכר לאיל יצחק הנאחז בסבך בקרניו והוא מטבע האמת שהוא עד לעצמו ומסכים מכל צד לעצמו והנה יתבאר בכאן שכלל אומתנו מלבד התיחדם בכלל התורה יש שם יחודים כמו מצות המילה וקצת מצות המילה וקצת מצות אחרות יתבארו עוד בכלל הו׳ בג״ה ובייחוד העקידה הנרשמת בתמידין אשר בעבורן תהיה בהם יתרון ההשגחה וייחוד ההנהגה וזהו מה שרצינו לבארו והוא הדרוש הא׳. ואולם הב' והוא אם יש יתרון השגחה במקום זולת מקום הנה באו בתורה כתובים מורים חלוף גדול במקומות אמר יעקב אבינו רומז אל המקום אשר שכב שם בדרך מה נורא המקום הזה אין זה כי אם בית אלהים ואל המקום הנכחי לו מהגלגל וזה שער השמים ונאמר בתורה ונועדתי לך שם ודברתי אתך מעל הכפרת מבין שני הכרובים ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם ואמר עוד תמיד עיני י"י אליך בה מראשית השנה ועד אחרית השנה והיו עיני ולבי שם כל הימים ואמר המשורר אוהב י"י שערי ציון מכל משכנות יעקב מה ידידות משכנותיך י"י צבאות נכספה וגומ׳ ורבים זולתם ונתאמת לרז״ל זה עוד שהפליגו במאמר ה׳ הרבה ואמרו כל הדר בחוצה לארץ כאלו עובד ע״ז עד שאסרו לצאת מארץ ישראל לחוצה לארץ ובא בקבלה שהמוכר עבדו בחוצה לארץ לא יצא לחירות כמו שאמ׳ במסכת גיטין ודקדקו בעת התפלה לירושלים כמו שנרמז בדניאל וכוין פתיחן ליה בעליתיה נגד ירושלם והעומד בירושלים לכוין לבו למקדש ולקדשו הקדשים כמו שנרמז בתפלת שלמה אמר והתפללו דרך ארצם והתפללו אל הבית הזה כמו שנתבאר במסכת ברכות ולזה מה שצריך לבאר הוא סבת החלוף הזה בהשגחה עם היות כלם עמו יתברך ביחס אחד והוא ממה שלא יקשה ביאורו וזה שעם היות המשגיח ביחס אחד המקומות עם המושגח איננו ביחס אחד עמהם כבר יתחיי' שיה' חלוף בהשגחה ואמנם בלתי חיות המושגח ביחס אחר עמהם הנה זה מבואר למה שבהתחלת המקומות יתחלפו ההכנית ההכרחיות אל העמדת האל ית׳ כמו הפרישות וההתבודדות וזה אמנם לסבות שמימיות וארציות כמו שרמזו ז״ל במקומות היות ארץ ישראל מיוחדת להם בזה עד שבא בקבלה שאין הנבואה שורה אלא בארץ ישראל כמו שבא במסכת יומא ולהיות הגבול ההוא נבחר על זולתו גזרה חכמת האל יתברך שתהיה יצירת האדם משם כפי שקובל להם אמרו אדם ממקו׳ כפרתו נברא ולזה נבחר המקום ההוא בייחוד לעבודת הקרבנות עם שבהתדמ' העבודה במקום ההוא רושם גדול להגעת השפע והשלמות למה שבפעולות רושם חזק באצילות שפע כמו שקדם והתבאר בכאן הדרוש הב'. ואולם בדרוש הג׳ והוא אם יש יתרון השגחה בזמן זולת זמן הנה לפי מה שבא בקבלה גם כן הוא מבואר אמרם בד׳ פרקים העולם נדון וכו׳ ודרשו שם אמת דרשו י"י בהמצאו בי׳ ימי תשובה שבין ר״ה לי"ה ואמרם ג׳ ספרים נפתחים בראש השנה ורבים מלבד אלו ואמנם עם מה שקדם לא יקשה לתת סבת החלוף הזה בזמנים שהוא ואם הם על יחס אחר עם המשגיח כבר יתחלפו בבחינת המושגח וזה שבחלוף הזמנים יתחלפו ההכנות ההכרחיות אל העבודה אם מפאת הזמן בעצמו ואם מפאת הפעולות המיוחדות בזמנים הדם כאלו תאמר הפרקים הד' שנתיחדו לעבודות מיוחדת מתייחסות לזמנים כמו שבא בכלל הששי בג״ה אשר מכללם ירח האיתני' שנתעטר במצות ובעבורו' מיוחדו׳ כאלו תאמר קבלת מלכות שמים ודתיחדות ההנהגה מאתו יתברך אשר בעבור זה יש בו התעוררות שמחה ולזה מה שאמר בעזרא כי קדוש היום לאדוננו ואל תעצבו למה שבו (ייחוד) [יסויד] המלוכה והסר מעלינו ממשלת זולתו באמצעות עבודת היום ותקיעת שופר והתעוררות החשובה בימים הנוראים ההם עד יום הצום הנבחר שהוא קרבן כולל פרטי האומה עם שבו מהפרישות והכנעת התאוות מה שלא יעלם והיה ראוי להיות כן כי למה שבזה ב׳ בחינות אם ייחוד המלוכה והמשלה ואם העבודה הנה ראוי להתחייב מיחוד המלוכה שמחה. וששון למונהגים שיוצאים מממשלת זולתו הנכנסים לחסות בצלו כמו שאמ' אכלו משמנים ושתו ממתקים וגומר ויהיה הסבה כי קדוש היום לאדוננו רמז לקדושת האדנות ומהעבודה פרישות מופלג וקרבן עצמי לא מהזולת כמו בשאר הקרבנות כמי שמצנו לקצת חכמינו שהיו אומרים ביום הצום רבונו של עולם גלוי וידוי לפני כסא כבודך וכו׳ יהי רצון שיהא חלבי ודמי שנתמעט כאלו מונח על גבי המזבח ותרצני ולפי שהשמחה היא בהעתק המנגד היה ראוי בזה שתהיה בהתחלה שהוא בעת עזיבת המנגד ר״ל בעת ההכנסה בהנהגתו ועזיבת זולתו ולהכנס בדרך הפרישות והתשובה עד שישל' זה בתכלית מה שאפשר והוא הצום הנבחר והיה זה אמנם בעת ההיא לסבות אם לטבע העת שהוא מוכן אל הפרישות להיותו התחלת התקופה שהיא קרה ויבשה אם למה שבתקופת השנה רושם גדול לחיי הנולד ולזה היה מן ההכרח להסיר הרושם ההוא מזולתו ובייחוד באומה נבחרת ולתתו לו ית' ואם למה שבעת ההיא נתרצה הש״י למשה במ' יום האחרונים ומלבד זה להיות העת ההוא מיוחדת בדין המים שהוא חיי העולם הזה באה הצואה על ד׳ המינים שהם הנבחרים אם בגדול אם בטעם אם בריח אם בזולתם אבל ישתפם היותם מתמידים כל ימות השנה והם גדלים על כל [רוב] מים וזה אמנם להקריבם לו ית' ולהורות בזה שממנו יתברך ההשגחה הזאת והדין הזה ולזה היה ראוי שנקריב לו מהמיני' היית׳ המשובחי׳ גדלים על המים ולהיות הערבה היותר מתפעלת משפע המים היה מנהג הנביאים שבמקדש לשמוח בה ביחוד ביום הז' שבו נשלם החג והיה מיוחד החג הזה בנסוך המים כמו שבא בגמ' סוכה נסכו לפני המים בחג כדי שיתברכו לכם גשמי השנה ולפי שכבר קדם לנו שבאמצעו' פעולים יושג אצילות משפיע ויוסר גם כן הנה אין מן הפלא שבאמצעות ופעולות בזמנים ידועים יוסרו ממשלות כוכבים ושרים ויוחד לו יתברך והתבאר בכאן הדרוש הג' והוא מספיק בכלל הזה שבח ותהלה לאל לבדו מרומם על כל ברכה ותהלה.

Birincisi şudur: İnsan türündeki en yetkin gözetimin, milletimizin bütünü üzerindeki gözetim olduğu kabul edildiğine göre, bu Tora dışında, milletin tamamını kapsayan ve gözetim bakımından üstünlük sağlayan özel bir şey var mıdır; yoksa böyle özel bir şey yok mudur? İkincisi şudur: Gözetimin bir yerde başka bir yere göre üstünlüğü var mıdır? Çünkü bazı ayetlerden ve bilgelerimizin, hatıraları bereket olsun, bazı sözlerinden, yerler bakımından bu konuda bir farklılık bulunduğu görünmektedir. Üçüncü araştırma konusu şudur: Gözetimin bir zamanda başka bir zamana göre üstünlüğü var mıdır? Çünkü bazı ayetlerden ve bilgelerimizin bazı sözlerinden, zamanlar bakımından da böyle bir farklılık bulunduğu görünmektedir. Gerçekten de gözetimin yerlerin ve zamanların farklılığına göre değişmesi ilk bakışta çok şaşırtıcı görünür. Birinci araştırma konusuna gelince: Gelenek bakımından, atamız Avraam’a verilen sünnet mitsvasının —milletin bütünü içinde özel bir şey olması bakımından— gözetimin bir kısmının kendisine bağlı olduğu bir konu olduğu görünmektedir. Bu, bilgelerimizin düzenlediği berakha metninden anlaşılır. Onlar şöyle derler: “Rahimden itibaren sevgili olanı kutsayan…” ve devamında: “Bunun ödülüyle, yaşayan Tanrı, payımız olan Kayamız, etimize yerleştirdiği antlaşması uğruna, kutsal tohumdan gelen sevgili akrabamızı çukurdan kurtarmayı emretti.” Açıktır ki yok oluştan ve çukura inişten kurtuluş, doğrudan sonsuz kalıcılıktır; bu da gözetimin büyük bir kısmıdır. Bu nedenle açıklanması gereken şey şudur: Bu mitsva, bu gözetimle nasıl ilişkilidir? Berakha metninden böyle göründüğüne göre, bu ilişki gerçekten varsa, bilgeler neden burada ödül olan sonsuz kalıcılığı değil de ceza hatırası olan çukurdan kurtuluşu anmayı uygun görmüşlerdir? Bu iki konuyu açıklamak için, bilgelerimizin şu sözünü kısaca öne koymamız gerekir: “Yılan Hava’nın üzerine geldiğinde ona kir bıraktı. Har Sinay’da duran İsrael’in kiri kesildi; Har Sinay’da durmayan milletlerin kiri kesilmedi.” Bunun açıklaması şudur: Adam ve Hava’nın günahı, ilk kökte ve insan türünün bütünüyle kendisinden yontulduğu kayada büyük bir isyan olduğu için, onda kir bıraktı. Bu kir, maddeye bağlılığa yönelişin güçlü izidir. Bu yüzden türün tamamı bozulmaya ve yok oluşa hazır duruma geldi. Yüce Tanrı, büyük iyiliğiyle görkemli Tora’sını vererek bizi yetkin kılmayı dilediğinde, bu kir kesildi. Çünkü Tora’da insanı yetkinliğe yöneltmek, arzularını bastırmak ve kötü eğilimini öldürmek için yeterli uyarılar vardır. Bunların tümü, HaŞem’in yardımıyla, bu genel bölümde ve bu incelemede açıklanacaktır. Avraam’ın güneşi doğduğunda, o Adam’a göre karşıt uçtaydı. Çünkü Adam, HaKadoş Baruh Hu’nun elinin eseri idi; yetkinliğe en son derecede hazırdı. Buna rağmen isyan etti ve haddi aşmakta ileri gitti. Avraam ise putperestler arasında yetişti; fakat sevgide son derece ileri gitti. Bu sevgi, HaŞem’in yardımıyla açıklanacağı üzere, insan yetkinliğinin son noktasıdır. Bu nedenle Avraam’ın bu seçilmiş türün kökü ve başlangıcı olması uygundu. Bu yüzden HaŞem’in onu yeni bir antlaşmaya sokması uygundu; böylece oğullarının ve ev halkının kiri kesilecekti. Onlar, türün varlığının ve sürekliliğinin tamamlandığı organ üzerinde kutsal antlaşma işaretiyle ayrılacaklardı. Bu işaret onların tamamında, sanki üreme organlarından kanlarının ve etlerinin bir kısmını HaŞem’e sunmuşlar gibi olacaktı. Bunun yanında, bu işarette maddeye bağlılıktan uzaklaşma ve arzuların iptali yönünde de bir iz vardır. Çünkü o organda taşınan arzu, arzuların en güçlüsüdür. Bu nedenle, özellikle bu mitsvanın, ilk günah sebebiyle hazır duruma geldiğimiz çukurdan sevgili akrabamızı kurtarmaya yönelik olduğu açıktır. Bu yüzden bilgeler, ceza kurtuluşunun hatırasını açıkladılar ve düzenlediler. Çünkü bununla, bu mitsva olmadan o cezaya hazır olduğumuza işaret ettiler. Akeda’daki bütün amacın da bu millet üzerinde Tanrısal yönetimin özel kılınması olduğu görünmektedir. Çünkü şu nokta şaşırtıcıdır: Avraam’a verilen iyi vaat gerçekten Yitshak’a özgü kılınmıştı; gerçekten de “çünkü senin soyun Yitshak aracılığıyla çağrılacaktır” denmişti. Öyleyse bu emir için nasıl bir yer vardı? İlk bakışta Akeda emrinin bu vaatten önce gelmesi, sonra da Yitshak’a verilen vaadin Akeda’nın erdemiyle zorunlu kılınması gerekirdi. Fakat konu incelendiğinde, Akeda eyleminin bu vaatle ilişkili olduğu ve her durumda bu vaadin ondan önce gelmesinin uygun olduğu görülür. Bu şöyledir: HaŞem Avraam’ı birçok milletin babası, özellikle de O’nun payı ve miras ipi olan seçilmiş milletin kökü ve başlangıcı olmak üzere seçti. Bu millet, özel olarak O’nun tarafından yönetilecekti. Bu yüzden onlar, bütün milletler içinden seçkin halk diye adlandırıldılar. HaŞem diğer milletlere göksel düzenlerin ve hareketlerin yapısına göre yöneticiler belirlemişti. Fakat bu seçilmiş milleti bütünüyle kendi hizmetine yaklaştırdı ve onları milletin tamamını kapsayan bir korban aracılığıyla genel yönetimden çıkardı. Bu korban Akeda eylemidir. Çünkü Avraam, vaat kendisinde bulunan oğlu Yitshak’ı HaŞem’e sunmakla, sanki Yitshak’ı ve onun soyundan çıkacak herkesin tamamını HaŞem’e sunmuş oldu. Bu eylemle onlar başkasının yönetiminden çıkarıldı ve yüce Tanrı’nın yönetimine özel olarak ayrıldı. Yıldız hükümleri ilmine göre, bir yıldızın etkisinin, bir etkenin eylemi aracılığıyla aktarılmasının olanaklı olduğu açıklanmıştır; bu etki kişinin doğuşunda bulunmasa bile. Bütün bunlar Batlamyus’un Sefer HaPeri adlı kitabında gelmiştir. Bu yüzden, yüce Tanrısal bilgelik bu milleti özel kılmayı hükmettiğinde, bu eylem aracılığıyla onu hazırladı; böylece o millet O’nun yönetimini kabul edecek ve başkasının yönetiminden kaldırılacaktı, bu durum doğuştan öyle olmasa bile. Bu nedenle Avraam oğlunun yerine koçu sunduğunda, onu oğlu için kefaret ve bedel kıldı ve şöyle dedi: “HaŞem görecek.” Bununla şunu kastetti: Bu eylemle birlikte, gören ve gözeten öznenin HaŞem olması uygundu. Bu yüzden burada dört harfli adla yazıldı; çünkü bu özel addır. Bu eylemden önce ise “Tanrı kendisi için korbanlık kuzuyu görecek, oğlum” demişti ve orada “Elokim” kelimesini anmıştı. Çünkü o zaman henüz bu özel gözetim için bu derece hazır değildi. Anaların kısır oluşunun da bu amaçla ilgili olduğu görünmektedir. Çünkü bu sayede onlardan çıkan bu milletin hayatı, başlangıcı ve kökü özel olarak yüce Tanrı’dan olur. Böylece onlar bu özel gözetim için daha hazır duruma gelirler. Bu da Akeda’daki amaçla uyumludur. Bu eylem, Yitshak’ın soyundan çıkan bütün milletimize yapılmış bir iyilik olduğuna göre, onlarda bu eylemden bir iz kalması uygundu. Ayrıca bu izde, HaŞem’in yönetiminin özel oluşunun sürekliliği için büyük bir yardım vardır. Bu nedenle, sabah tamid’i ve öğleden sonra tamid’i olan iki sürekli korbanın, zamanların değiştiği vakitlerde düzenlenmiş olmasının amacı şu görünmektedir: Bu, bütün İsrael için bir kefarettir; onları göksel görevlilerin yönetiminden çıkarmak ve yüce Tanrı’nın yönetimine özel olarak bağlamak içindir. Sanki bu iki tamid, bütün İsrael’in bedeli gibidir; onlar sunulduğunda, İsrael’in tamamı yüce Tanrı’nın hizmetine yaklaşmış olur. Bu yüzden tamidler kuzulardır; onlar koçun soyundan gelir. Aynı şekilde milletin tamamı da Yitshak’ın soyundan gelir. Bu yüzden bu korbanlar, Şekalim traktatında açıklandığı üzere, halktan gelen terumat ha-lişka’dan getirilirdi. Roş HaŞana’da, yani gelenekte geldiği üzere yargı gününde, koç boynuzundan şofar çalınmasının amacı da aynı görünmektedir: O’nu üzerimize kral yapmak, göklerin binicisinin krallığını kabul etmek ve O’nun yönetiminde özel kılınmaktır. Gerçekten de bilgelerimiz şöyle demiştir: “Önümde Malhuyot, Zihhronot ve Şofarot söyleyin. Malhuyot — beni üzerinize kral yapmanız için. Zihhronot — hatıranız iyilik için önümde yükselsin diye. Peki ne ile? Şofar ile.” Bu, söylediklerimizle çok uyumludur. Çünkü şofar, krallığın kuruluş gününde kullanılan araçtır; gerçekten de “şofarlar çaldılar ve ‘Kral yaşasın’ dediler.” Bu yüzden göklerin krallığının özel kılındığı günde, boynuzlarıyla çalılığa takılmış Yitshak’ın koçunun hatırası olarak şofarın bulunması uygundu. Bu, kendi kendisine tanıklık eden ve her yönden kendi içinde uyumlu olan gerçekliğin doğasıdır. Burada açıklanmıştır ki, milletimizin tamamı, Tora ile özel kılınmasının yanında, başka özel kılınmalara da sahiptir: sünnet mitsvası, HaŞem’in yardımıyla altıncı genel bölümde açıklanacak olan bazı başka mitsvalar ve özellikle de tamidlerde iz bırakan Akeda. Bunlar sebebiyle onlarda gözetimin üstünlüğü ve yönetimin özel kılınması vardır. Açıklamak istediğimiz şey budur; bu da birinci araştırma konusudur. İkinci araştırma konusuna, yani bir yerde başka bir yere göre gözetim üstünlüğü bulunup bulunmadığına gelince: Tora’da yerler arasında büyük bir farklılığa işaret eden ayetler gelmiştir. Atamız Yaakov, yattığı yere işaret ederek şöyle demiştir: “Bu yer ne kadar korku verici! Burası ancak Tanrı’nın evi olabilir.” O yere, göksel kürede ona karşılık gelen yön bakımından da şöyle demiştir: “Burası göklerin kapısıdır.” Tora’da şöyle denmiştir: “Orada seninle buluşacağım ve seninle kaporetin üzerinden, iki keruvun arasından konuşacağım.” Yine şöyle denmiştir: “Benim için bir mikdaş yapsınlar, onların içinde yerleşeceğim.” Ayrıca şöyle denmiştir: “HaŞem’in gözleri yılın başından yılın sonuna kadar daima onun üzerindedir.” Ve: “Gözlerim ve kalbim bütün günler orada olacaktır.” Mezmur yazarı da şöyle demiştir: “HaŞem, Siyon’un kapılarını Yaakov’un bütün konutlarından daha çok sever.” Ve: “Ne kadar sevimlidir konutların, orduların HaŞem’i.” Bunların dışında birçok ayet vardır. Bu konu bilgelerimizce de doğrulanmıştır. Onlar bu konuda çok ileri ifadeler kullanmış ve şöyle demişlerdir: “Eretz Yisrael dışında yaşayan kişi, sanki putlara kulluk ediyormuş gibidir.” Hatta Eretz Yisrael’den dışarı çıkmayı yasaklamışlardır. Gelenekte, kölesini Eretz Yisrael dışında satan kişinin kölesinin özgürlüğe çıkmayacağı da gelmiştir; Gittin traktatında söylendiği gibi. Namaz sırasında yönelme konusunda da Yeruşalayim’e yönelmeyi titizlikle belirtmişlerdir. Bu, Daniel hakkında ima edildiği gibi: “Üst odasında Yeruşalayim’e doğru pencereleri açıktı.” Yeruşalayim’de duran kişinin ise kalbini Mikdaş’a ve Kutsallar Kutsalı’na yöneltmesi gerekir. Bu da Şlomo’nun duasında ima edildiği gibi: “Ülkeleri yönünde dua ettiklerinde…” ve “bu eve doğru dua ettiklerinde…” Gerçekten de bu, Berakhot traktatında açıklanmıştır. Bu nedenle açıklanması gereken şey, gözetimdeki bu farklılığın sebebidir. Oysa yerlerin hepsi yüce Tanrı’ya göre bir ilişki içindedir. Bunun açıklanması zor değildir. Çünkü gözeten bakımından yerler bir ilişki içinde olsa da, gözetilen bakımından yerlerle ilişki aynı değildir. Bu durumda gözetimde farklılık bulunması zorunlu olur. Gözetilenin yerlerle ilişkisinin aynı olmaması açıktır. Çünkü yerlerin başlangıçlarında, yüce Tanrı’nın huzurunda durmak için zorunlu hazırlıklar farklılaşır; ayrılma ve yalnızlaşma gibi. Bu, göksel ve yersel sebeplerden dolayıdır. Bilgelerimiz bazı yerlerde, Eretz Yisrael’in bu konuda onlara özel olduğunu ima etmişlerdir. Hatta gelenekte, peygamberliğin yalnızca Eretz Yisrael’de yerleştiği gelmiştir; Yoma traktatında geldiği gibi. O sınır, yani o bölge, diğerlerinden seçilmiş olduğu için, yüce Tanrı’nın bilgeliği insanın yaratılışının oradan olmasını hükmetmiştir. Onlardan gelen gelenekte şöyle denmiştir: “Adam, kefaret yerinden yaratıldı.” Bu nedenle o yer özellikle korban hizmeti için seçilmiştir. Ayrıca o yerde yapılan hizmetin, şefa ve yetkinliğin ulaşması üzerinde büyük bir izi vardır. Çünkü eylemlerin şefanın taşması üzerinde güçlü bir izi bulunduğu daha önce geçmiştir. Böylece burada ikinci araştırma konusu açıklanmış oldu. Üçüncü araştırma konusuna, yani bir zamanda başka bir zamana göre gözetim üstünlüğü bulunup bulunmadığına gelince: Gelenekte gelenlere göre bu da açıktır. Bilgeler şöyle demiştir: “Dört dönemde dünya yargılanır…” Ayrıca şu ayeti yorumlamışlardır: “HaŞem’i bulunabileceği zaman arayın.” Bunu Roş HaŞana ile Yom Kippur arasındaki on teşuva gününe uygulamışlardır. Yine şöyle demişlerdir: “Roş HaŞana’da üç kitap açılır.” Bunların dışında birçok söz vardır. Daha önce söylediklerimizle, zamanlardaki bu farklılığın sebebini açıklamak zor değildir. Çünkü zamanlar gözetenle aynı ilişki içinde olsalar bile, gözetilen bakımından farklılaşırlar. Zamanların farklılaşmasıyla, hizmet için zorunlu hazırlıklar da farklılaşır. Bu bazen zamanın kendisi bakımından, bazen de o zamanlara özgü eylemler bakımındandır. Örneğin dört dönem, kendilerine uygun özel hizmetlerle ayrılmıştır; HaŞem’in yardımıyla altıncı genel bölümde geleceği gibi. Bunların içinde Eytanim ayı da vardır. Bu ay, özel mitsvalar ve özel hizmetlerle taçlandırılmıştır: göklerin krallığını kabul etmek ve yönetimin yüce Tanrı’dan özel kılınması gibi. Bu nedenle onda sevinç uyanışı vardır. Ezra’da söylenen şu söz de bunun içindir: “Bugün Efendimiz için kutsaldır; üzülmeyin.” Çünkü bu günde krallık temellendirilir ve bugünün hizmetiyle, şofar çalınmasıyla ve o korku uyandıran günlerde seçilmiş oruç gününe kadar süren önemli uyanışla, başkasının egemenliği üzerimizden kaldırılır. O seçilmiş oruç günü, milletin tek tek bireylerini kapsayan genel bir korban gibidir. Ayrıca onda ayrılma ve arzuların bastırılması yönünden gizli kalmayacak bir özellik vardır. Böyle olması uygundur. Çünkü burada iki yön vardır: Krallığın ve egemenliğin özel kılınması; bir de hizmet. Krallığın özel kılınması yönünden, başkasının egemenliğinden çıkan ve O’nun gölgesinin korumasına giren yönetilenler için sevinç ve neşe zorunlu olur. Gerçekten de şöyle denmiştir: “Yağlı şeyler yiyin, tatlı şeyler için…” Sebep de şudur: “Çünkü bugün Efendimiz için kutsaldır.” Bu, efendiliğin kutsallığına işarettir. Hizmet yönünden ise olağanüstü bir ayrılma ve başkasından getirilen korbanlarda olduğu gibi dışarıdan değil, kişinin kendi özünden bir korban vardır. Gerçekten de bilgelerimizden bazılarının oruç gününde şöyle dediklerini buluruz: “Evrenin Efendisi! İzzet tahtının önünde açık ve bilinir ki…” ve devamında: “Azalan yağım ve kanım sanki mizbahın üzerine konmuş gibi kabul edilsin ve beni hoşnutlukla kabul et.” Sevinç karşıt olandan ayrılışta bulunduğu için, burada onun başlangıçta bulunması uygundu. Bu başlangıç, karşıtın terk edildiği, yani O’nun yönetimine girilip başkasının yönetiminin terk edildiği andır. Sonra kişi ayrılma ve teşuva yoluna girer; bu da olanaklı olan en son noktaya, yani seçilmiş oruç gününe kadar tamamlanır. Bunun özellikle o zamanda olması birkaç sebeptendir. Birincisi, o vaktin doğası ayrılmaya uygundur; çünkü soğuk ve kuru olan dönemin başlangıcıdır. İkincisi, yıl döngüsünün doğan varlığın hayatı üzerinde büyük bir izi vardır. Bu yüzden o izin başkasından kaldırılması ve özellikle seçilmiş millet bakımından yüce Tanrı’ya verilmesi zorunluydu. Üçüncüsü, o zamanda HaŞem, son kırk günde Moşe’yi hoşnutlukla kabul etmişti. Bunun dışında, o zaman dünya hayatının kaynağı olan suyun yargısına özel olduğundan, dört tür hakkında emir gelmiştir. Bunlar büyüklükte, tatta, kokuda veya başka niteliklerde seçkin olan türlerdir. Yine de hepsinin ortak yönü, yılın bütün günlerinde kalıcı olmaları ve bol su üzerinde büyümeleridir. Bunları yüce Tanrı’ya yaklaştırmak, bu gözetimin ve bu yargının O’ndan geldiğini göstermek içindir. Bu yüzden su üzerinde yetişen seçkin türleri O’na sunmamız uygundu. Suyun şefasından en çok etkilenen tür arava olduğu için, Mikdaş’taki peygamberlerin geleneği, özellikle bayramın tamamlandığı yedinci günde onunla sevinmekti. Bu bayram ayrıca su nisuhu ile özel kılınmıştır. Gerçekten de Sukkah Gemarası’nda şöyle gelmiştir: “Bayramda önümde su dökün ki yılın yağmurları sizin için bereketlensin.” Daha önce açıkladığımız üzere, eylemler aracılığıyla etki taşması elde edilebilir ve aynı şekilde kaldırılabilir. Bu yüzden belirli zamanlardaki eylemler aracılığıyla yıldızların ve yöneticilerin egemenliklerinin kaldırılması ve yüce Tanrı’ya özel kılınması şaşırtıcı değildir. Böylece burada üçüncü araştırma konusu açıklanmış oldu. Bu genel bölüm için bu kadarı yeterlidir. Övgü ve yücelik yalnız Tanrı’yadır; O, her bereketin ve övgünün üstünde yücedir.