וכיון שפרשתי הקצים האלו ובארתים, אומר עתה, כבר ידענו שאם לא תשלם תשובתנו נעמוד עד השלמת הקץ, ואם ישלם הקץ קודם שנשוב לא יתכן שתהיה הישועה ואנחנו חוטאים, שהוא הגלנו מפני חטאינו, וכאשר ארך גלותינו ולא שבנו, ישיבנו קודם שנתקן? יהיה זה בשוא. אבל קדמוננו ז"ל קבלו, שתקראנה אותנו צרות רבות ורעות, שנבחר בעבורם התשובה, ונהיה ראויים להגאל. והוא מה שאמרו, אם ישראל עושין תשובה נגאלין, ואם לאו, הקדוש ברוך הוא מעמיד עליהם מלך, שגזרותיו קשות כהמן, והם עושין תשובה ונגאלין. ואמרו שסבת זה, עמידת איש מבני יוסף בהר הגליל, ויתקבצו אליו אנשים מבני עמנו, וילך אל בית המקדש אחר שיהיה ברשות אדום, ויעמוד שם עמם זמן, ואחר כן יעלה עליהם מלך ששמו ארמילוס, וילחם בה וילכוד העיר ויהרג וישבה ויענה, ויהיה האיש אשר משבט יוסף, בכלל ההרוגים, ויהיו עמנו בצרות גדולות, והקשה שבצרות הפסד ענינם עם כל המלכיות והתבאשם בם, עד שיגרשום אל המדברות, עד אשר ירעבו ויצמאו. ומחוזק הצרות המוצאות, יצאו רבים מהם מתורתם, וישארו הנשארים המתבררים המזוקקים, ואז יראה להם אליהו ותבא הגאולה:
Bu son belirlenmiş zamanları açıklayıp ortaya koyduktan sonra şimdi derim ki: Şunu artık biliyoruz: Eğer teşuvamız tamamlanmazsa, son belirlenmiş zaman tamamlanıncaya kadar kalırız. Eğer son belirlenmiş zaman biz dönmeden önce tamamlanırsa, günahkar haldeyken kurtuluşun olması mümkün değildir. Çünkü O bizi günahlarımız sebebiyle sürgün etmiştir; sürgünümüz uzadığı ve biz dönmediğimiz halde, biz düzelmeden önce bizi geri mi döndürecektir? Bu boşuna olurdu. Fakat önceki bilgelerimiz z”l şunu kabul etmişlerdir: Başımıza birçok ağır ve kötü sıkıntı gelecek; bunlar sebebiyle teşuvayı seçeceğiz ve kurtarılmaya layık olacağız. Onların söylediği şudur: Eğer İsrael teşuva ederse kurtarılır; etmezse, Kutsal Olan, mübarektir O, başlarına kararları Haman’ınkiler kadar ağır bir kral çıkarır; onlar teşuva eder ve kurtarılırlar. Bunun sebebinin şu olduğunu söylemişlerdir: Yosef oğullarından bir adam Galil dağında ortaya çıkacak; halkımızdan insanlar onun etrafında toplanacak; Bet HaMikdaş, Edom’un elinde olduktan sonra o oraya gidecek ve onlarla birlikte orada bir süre kalacak. Sonra adı Armilus olan bir kral onların üzerine çıkacak; ona karşı savaşacak, şehri ele geçirecek, öldürecek, esir alacak ve eziyet edecek. Yosef kabilesinden olan o adam da öldürülenlerin arasında bulunacak. Halkımız büyük sıkıntılar içinde kalacak. Bu sıkıntıların en ağırı, bütün krallıklarla durumlarının bozulması ve onların gözünde kötüleşmeleridir; sonunda onları çöllere sürecekler, öyle ki aç ve susuz kalacaklar. Başlarına gelen sıkıntıların şiddeti sebebiyle birçoğu Tora’larından çıkacak; geriye arıtılmış ve saflaştırılmış olanlar kalacak. O zaman Eliyahu onlara görünecek ve kurtuluş gelecektir.
2
ואחר ששמעתי אלה הצרות, התבוננתי בכתוב, ומצאתי בו מקום לכל דבר מהם. ותחלתם שאדום יכבשו בית המקדש בעת הגאולה, יאמר בו (עובדי' א' כ"א) ועלו מושיעים בהר ציון לשפוט את הר עשו, ושילחם בם אחד מבני רחל, אמר בזה, (ירמיה מ"ט כ') לכן שמעו עצת יי' אשר יעץ על אדום ומחשבותיו אשר חשב על יושבי תימן אם לא יסחבום צעירי הצאן, ושאנשים מעטים מן האומה יתקבצו אליו לא רבים, אמר בו, (שם ג' י"ד) ולקחתי אתכם אחד מעיר ושנים ממשפחה, ושהעולה עליהם יתפשם וישבם ויהרגם, אמרו בו (זכריה י"ד א' ב') הנה יום בא ליי' וחולק שללך בקרבך ואספתי את כלן הגוים אל ירושלים למלחמה ונלכדה העיר ונשסו הבתים, ושהאיש אשר מלך יהיה מן הנהרגים ויבכו לו ויספדהו, אמר בו (שם י"ב י') והביטו אלי את אשר דקרו וספדו עלו כמספד על היחיד, ושאר הענין; ושצרה גדולה תמצא האומה בעת ההיא, אמר בו (דניאל י"ב א') והיתה עת צר אשר לא נהיתה מהיות גוי עד היום ההוא, וששנאה גדולה תתחדש בין רבים מהם ובין האומות, עד שיגרשום אל המדברות הרבים, אמר בו (יחזקאל כ' ל"ה) והבאתי אתכם אל מדבר העמים ונשפטתי אתכם שם, ושירעבו ושיצמאו ויתענו כאשר אירע לאבותיהם, אמר אחריו (שם) ונשפטתי אתכם שם פנים אל פנים כאשר נשפטתי את אבותיכם, ושיתבררו שם ויבחנו איך סבלם וחוזק אמונתם, אמר אחריו (שם ל"ז) והעברתי אתכם תחת השבט והבאתי אתכם במסורת הברית, ושאלה הדברים גורמים למי שאמונתו חלושה לצאת מדתו, שיאמר: זה הוא אשר היינו מקוים? וזה הוא אשר הגיע אלינו ממנו? אמר בו אחריו (שם ל"ח) וברותי מכם המורדים והפושעים בי, ושהנשאר יראה להם אליהו וישיב את לבבם, אמר בו (מלאכי ג' כ"ג כ"ד) הנה אנכי שולח לכם את אליה הנביא וגו', והשיב לב אבות על בנים. והנה עניני הדברים האלה מפורשים במקרא, והוסיפו לנו הקדמונים שסדרום דבר אחרי דבר כאשר נכתבו. וישתבח מי שהגביר חסדו עלינו, בהקדמת זכרון הצרות האלה, שלא תפגענה אותנו פתאום ותיאשנה אותנו, ובהתחדשם אמר עוד (ישעיה כ"ד ט"ז) מכנף הארץ זמירות שמענו עד סוף הפרשה:
Bu sıkıntıları işittikten sonra Kutsal Yazı üzerinde düşündüm ve onda bunların her biri için bir yer buldum. Bunların ilki şudur: Edom’un kurtuluş zamanında Bet HaMikdaş’ı ele geçireceği hakkında şöyle denmiştir: “Kurtarıcılar, Esav dağını yargılamak için Tsiyon Dağı’na çıkacaklar” (Ovadya 1:21). Onlara Rahel oğullarından birinin gönderileceği hakkında şöyle denmiştir: “Bu yüzden HaŞem’in Edom hakkında tasarladığı öğüdü ve Teyman sakinleri hakkında düşündüğü düşüncelerini işitin: Sürünün en gençleri onları sürüklemeyecek mi?” (Yirmeyahu 49:20). Halktan az sayıda kişinin, çok değil, onun etrafında toplanacağı hakkında şöyle denmiştir: “Sizi bir şehirden bir, bir aileden iki kişi alacağım” (Yirmeyahu 3:14). Onların üzerine çıkanın onları yakalayıp esir alacağı ve öldüreceği hakkında şöyle denmiştir: “İşte HaŞem için bir gün geliyor; ganimetin senin içinde paylaşılacak. Bütün halkları Yeruşalayim’e karşı savaş için toplayacağım; şehir ele geçirilecek, evler yağmalanacak...” (Zeharya 14:1–2). Kral olacak kişinin öldürülenlerden olacağı, onun için ağlanıp yas tutulacağı hakkında şöyle denmiştir: “Delip geçtikleri kişiye bakacaklar; onun için tek oğul için tutulan yas gibi yas tutacaklar” (Zeharya 12:10) ve konunun geri kalanı.
O zamanda halkın büyük sıkıntı bulacağı hakkında şöyle denmiştir: “O zamana kadar, bir halk var olduğundan beri benzeri görülmemiş bir sıkıntı zamanı olacak” (Daniel 12:1). Onlardan birçoğu ile halklar arasında büyük bir nefretin yeniden doğacağı, öyle ki onları geniş çöllere sürecekleri hakkında şöyle denmiştir: “Sizi halkların çölüne getireceğim ve orada sizinle yargıya gireceğim” (Yehezkel 20:35). Atalarının başına geldiği gibi onların da açlık, susuzluk ve eziyet çekeceği hakkında hemen ardından şöyle denmiştir: “Atalarınızla yargıya girdiğim gibi, orada sizinle yüz yüze yargıya gireceğim” (Yehezkel 20:36). Orada arıtılacakları, sınanacakları, sabırlarının ve inançlarının gücünün ortaya çıkacağı hakkında hemen ardından şöyle denmiştir: “Sizi değneğin altından geçireceğim ve sizi antlaşmanın bağına sokacağım” (Yehezkel 20:37). Bu şeylerin, inancı zayıf olan kimsenin dininden çıkmasına sebep olacağı; onun “Beklediğimiz şey bu muydu? Bundan bize ulaşan bu mudur?” diyeceği hakkında hemen ardından şöyle denmiştir: “İçinizden Bana başkaldıranları ve Bana karşı suç işleyenleri ayırıp temizleyeceğim” (Yehezkel 20:38). Geriye kalanlara Eliyahu’nun görünüp yüreklerini geri döndüreceği hakkında şöyle denmiştir: “İşte Ben size Eliya peygamberi gönderiyorum...” ve “Babaların yüreğini çocuklar üzerine geri döndürecek” (Malakhi 3:23–24).
İşte bu şeylerin anlamları Kutsal Yazı’da açıkça belirtilmiştir. Öncekilerimiz bize, bunları yazıldıkları gibi birbiri ardından düzenleyerek ek açıklama vermişlerdir. Bu sıkıntıların anısını önceden bildirerek üzerimizdeki iyiliğini güçlendiren yüceltilsin; çünkü böylece onlar bize ansızın çarpıp bizi umutsuzluğa düşürmeyecektir. Bunlar yenilendiğinde Kutsal Yazı yine şöyle demiştir: “Yeryüzünün ucundan ezgiler işittik...” (Yeşayahu 24:16) ve bölümün sonuna kadar.
וכיון שפרשתי הקצים האלו ובארתים, אומר עתה, כבר ידענו שאם לא תשלם תשובתנו נעמוד עד השלמת הקץ, ואם ישלם הקץ קודם שנשוב לא יתכן שתהיה הישועה ואנחנו חוטאים, שהוא הגלנו מפני חטאינו, וכאשר ארך גלותינו ולא שבנו, ישיבנו קודם שנתקן? יהיה זה בשוא. אבל קדמוננו ז"ל קבלו, שתקראנה אותנו צרות רבות ורעות, שנבחר בעבורם התשובה, ונהיה ראויים להגאל. והוא מה שאמרו, אם ישראל עושין תשובה נגאלין, ואם לאו, הקדוש ברוך הוא מעמיד עליהם מלך, שגזרותיו קשות כהמן, והם עושין תשובה ונגאלין. ואמרו שסבת זה, עמידת איש מבני יוסף בהר הגליל, ויתקבצו אליו אנשים מבני עמנו, וילך אל בית המקדש אחר שיהיה ברשות אדום, ויעמוד שם עמם זמן, ואחר כן יעלה עליהם מלך ששמו ארמילוס, וילחם בה וילכוד העיר ויהרג וישבה ויענה, ויהיה האיש אשר משבט יוסף, בכלל ההרוגים, ויהיו עמנו בצרות גדולות, והקשה שבצרות הפסד ענינם עם כל המלכיות והתבאשם בם, עד שיגרשום אל המדברות, עד אשר ירעבו ויצמאו. ומחוזק הצרות המוצאות, יצאו רבים מהם מתורתם, וישארו הנשארים המתבררים המזוקקים, ואז יראה להם אליהו ותבא הגאולה:
Bu son belirlenmiş zamanları açıklayıp ortaya koyduktan sonra şimdi derim ki: Şunu artık biliyoruz: Eğer teşuvamız tamamlanmazsa, son belirlenmiş zaman tamamlanıncaya kadar kalırız. Eğer son belirlenmiş zaman biz dönmeden önce tamamlanırsa, günahkar haldeyken kurtuluşun olması mümkün değildir. Çünkü O bizi günahlarımız sebebiyle sürgün etmiştir; sürgünümüz uzadığı ve biz dönmediğimiz halde, biz düzelmeden önce bizi geri mi döndürecektir? Bu boşuna olurdu. Fakat önceki bilgelerimiz z”l şunu kabul etmişlerdir: Başımıza birçok ağır ve kötü sıkıntı gelecek; bunlar sebebiyle teşuvayı seçeceğiz ve kurtarılmaya layık olacağız. Onların söylediği şudur: Eğer İsrael teşuva ederse kurtarılır; etmezse, Kutsal Olan, mübarektir O, başlarına kararları Haman’ınkiler kadar ağır bir kral çıkarır; onlar teşuva eder ve kurtarılırlar. Bunun sebebinin şu olduğunu söylemişlerdir: Yosef oğullarından bir adam Galil dağında ortaya çıkacak; halkımızdan insanlar onun etrafında toplanacak; Bet HaMikdaş, Edom’un elinde olduktan sonra o oraya gidecek ve onlarla birlikte orada bir süre kalacak. Sonra adı Armilus olan bir kral onların üzerine çıkacak; ona karşı savaşacak, şehri ele geçirecek, öldürecek, esir alacak ve eziyet edecek. Yosef kabilesinden olan o adam da öldürülenlerin arasında bulunacak. Halkımız büyük sıkıntılar içinde kalacak. Bu sıkıntıların en ağırı, bütün krallıklarla durumlarının bozulması ve onların gözünde kötüleşmeleridir; sonunda onları çöllere sürecekler, öyle ki aç ve susuz kalacaklar. Başlarına gelen sıkıntıların şiddeti sebebiyle birçoğu Tora’larından çıkacak; geriye arıtılmış ve saflaştırılmış olanlar kalacak. O zaman Eliyahu onlara görünecek ve kurtuluş gelecektir.
ואחר ששמעתי אלה הצרות, התבוננתי בכתוב, ומצאתי בו מקום לכל דבר מהם. ותחלתם שאדום יכבשו בית המקדש בעת הגאולה, יאמר בו (עובדי' א' כ"א) ועלו מושיעים בהר ציון לשפוט את הר עשו, ושילחם בם אחד מבני רחל, אמר בזה, (ירמיה מ"ט כ') לכן שמעו עצת יי' אשר יעץ על אדום ומחשבותיו אשר חשב על יושבי תימן אם לא יסחבום צעירי הצאן, ושאנשים מעטים מן האומה יתקבצו אליו לא רבים, אמר בו, (שם ג' י"ד) ולקחתי אתכם אחד מעיר ושנים ממשפחה, ושהעולה עליהם יתפשם וישבם ויהרגם, אמרו בו (זכריה י"ד א' ב') הנה יום בא ליי' וחולק שללך בקרבך ואספתי את כלן הגוים אל ירושלים למלחמה ונלכדה העיר ונשסו הבתים, ושהאיש אשר מלך יהיה מן הנהרגים ויבכו לו ויספדהו, אמר בו (שם י"ב י') והביטו אלי את אשר דקרו וספדו עלו כמספד על היחיד, ושאר הענין; ושצרה גדולה תמצא האומה בעת ההיא, אמר בו (דניאל י"ב א') והיתה עת צר אשר לא נהיתה מהיות גוי עד היום ההוא, וששנאה גדולה תתחדש בין רבים מהם ובין האומות, עד שיגרשום אל המדברות הרבים, אמר בו (יחזקאל כ' ל"ה) והבאתי אתכם אל מדבר העמים ונשפטתי אתכם שם, ושירעבו ושיצמאו ויתענו כאשר אירע לאבותיהם, אמר אחריו (שם) ונשפטתי אתכם שם פנים אל פנים כאשר נשפטתי את אבותיכם, ושיתבררו שם ויבחנו איך סבלם וחוזק אמונתם, אמר אחריו (שם ל"ז) והעברתי אתכם תחת השבט והבאתי אתכם במסורת הברית, ושאלה הדברים גורמים למי שאמונתו חלושה לצאת מדתו, שיאמר: זה הוא אשר היינו מקוים? וזה הוא אשר הגיע אלינו ממנו? אמר בו אחריו (שם ל"ח) וברותי מכם המורדים והפושעים בי, ושהנשאר יראה להם אליהו וישיב את לבבם, אמר בו (מלאכי ג' כ"ג כ"ד) הנה אנכי שולח לכם את אליה הנביא וגו', והשיב לב אבות על בנים. והנה עניני הדברים האלה מפורשים במקרא, והוסיפו לנו הקדמונים שסדרום דבר אחרי דבר כאשר נכתבו. וישתבח מי שהגביר חסדו עלינו, בהקדמת זכרון הצרות האלה, שלא תפגענה אותנו פתאום ותיאשנה אותנו, ובהתחדשם אמר עוד (ישעיה כ"ד ט"ז) מכנף הארץ זמירות שמענו עד סוף הפרשה:
Bu sıkıntıları işittikten sonra Kutsal Yazı üzerinde düşündüm ve onda bunların her biri için bir yer buldum. Bunların ilki şudur: Edom’un kurtuluş zamanında Bet HaMikdaş’ı ele geçireceği hakkında şöyle denmiştir: “Kurtarıcılar, Esav dağını yargılamak için Tsiyon Dağı’na çıkacaklar” (Ovadya 1:21). Onlara Rahel oğullarından birinin gönderileceği hakkında şöyle denmiştir: “Bu yüzden HaŞem’in Edom hakkında tasarladığı öğüdü ve Teyman sakinleri hakkında düşündüğü düşüncelerini işitin: Sürünün en gençleri onları sürüklemeyecek mi?” (Yirmeyahu 49:20). Halktan az sayıda kişinin, çok değil, onun etrafında toplanacağı hakkında şöyle denmiştir: “Sizi bir şehirden bir, bir aileden iki kişi alacağım” (Yirmeyahu 3:14). Onların üzerine çıkanın onları yakalayıp esir alacağı ve öldüreceği hakkında şöyle denmiştir: “İşte HaŞem için bir gün geliyor; ganimetin senin içinde paylaşılacak. Bütün halkları Yeruşalayim’e karşı savaş için toplayacağım; şehir ele geçirilecek, evler yağmalanacak...” (Zeharya 14:1–2). Kral olacak kişinin öldürülenlerden olacağı, onun için ağlanıp yas tutulacağı hakkında şöyle denmiştir: “Delip geçtikleri kişiye bakacaklar; onun için tek oğul için tutulan yas gibi yas tutacaklar” (Zeharya 12:10) ve konunun geri kalanı. O zamanda halkın büyük sıkıntı bulacağı hakkında şöyle denmiştir: “O zamana kadar, bir halk var olduğundan beri benzeri görülmemiş bir sıkıntı zamanı olacak” (Daniel 12:1). Onlardan birçoğu ile halklar arasında büyük bir nefretin yeniden doğacağı, öyle ki onları geniş çöllere sürecekleri hakkında şöyle denmiştir: “Sizi halkların çölüne getireceğim ve orada sizinle yargıya gireceğim” (Yehezkel 20:35). Atalarının başına geldiği gibi onların da açlık, susuzluk ve eziyet çekeceği hakkında hemen ardından şöyle denmiştir: “Atalarınızla yargıya girdiğim gibi, orada sizinle yüz yüze yargıya gireceğim” (Yehezkel 20:36). Orada arıtılacakları, sınanacakları, sabırlarının ve inançlarının gücünün ortaya çıkacağı hakkında hemen ardından şöyle denmiştir: “Sizi değneğin altından geçireceğim ve sizi antlaşmanın bağına sokacağım” (Yehezkel 20:37). Bu şeylerin, inancı zayıf olan kimsenin dininden çıkmasına sebep olacağı; onun “Beklediğimiz şey bu muydu? Bundan bize ulaşan bu mudur?” diyeceği hakkında hemen ardından şöyle denmiştir: “İçinizden Bana başkaldıranları ve Bana karşı suç işleyenleri ayırıp temizleyeceğim” (Yehezkel 20:38). Geriye kalanlara Eliyahu’nun görünüp yüreklerini geri döndüreceği hakkında şöyle denmiştir: “İşte Ben size Eliya peygamberi gönderiyorum...” ve “Babaların yüreğini çocuklar üzerine geri döndürecek” (Malakhi 3:23–24). İşte bu şeylerin anlamları Kutsal Yazı’da açıkça belirtilmiştir. Öncekilerimiz bize, bunları yazıldıkları gibi birbiri ardından düzenleyerek ek açıklama vermişlerdir. Bu sıkıntıların anısını önceden bildirerek üzerimizdeki iyiliğini güçlendiren yüceltilsin; çünkü böylece onlar bize ansızın çarpıp bizi umutsuzluğa düşürmeyecektir. Bunlar yenilendiğinde Kutsal Yazı yine şöyle demiştir: “Yeryüzünün ucundan ezgiler işittik...” (Yeşayahu 24:16) ve bölümün sonuna kadar.