המאמר הראשון, הכלל הראשון 30

במופת הד׳ לרב וסדרו כן אנחנו נראה תמיד עניינים יוצאים מן הכח אל הפועל ואי אפשר מבלתי מוציא זולתו כמו שנתבאר בהקדמה הי״ח ומבואר כי זה המוציא היה מוציא בכח אחר כך נעשה מוציא בפעל וסבת היותו אז בכח אם למונע מעצמו אם לעניין אחר שהיה התנאי במציאותו שהיה נעדר וכאשר נמצא הוציא העניין בפעל וכ״א משני אלה יחייב מוציא או מסיר מונע וכשהוסר המונע הוציאו אל הפעל וכן יאמר במוציא השני וזה לא ילך אל לא תכלית כמו שהתבאר בהקדמה הג׳ יתחייב א"כ שיגיע אל נמצא מוציא בפעל שלא היה אפשרות בו. וזה שאם היה אפשרות בו היה נעדר כמו שבא בהקדמה הכ״ג וא״א שיהי׳ זה בעל חמר כמו שהתבאר בהקדמה הכ״ד. ולזה היה בהכרח נבדל וא"כ הוא אחד כמו שהתבאר בהקדמה הי״ו. ויתבאר עוד חיוב האחדות כן שאם היו שנים היה מחוייב בהכרח שיהיה להם עניין שישתתפו בו והוא העניין אשר בו הוא אלוה ועניין אשר בעבורו יהי' ביניהם הפרש. והעניין ההוא אשר ההפרש בעבורו אם שימצא בכל אחת מהם או באחת לבדו ולא ימלט האחד אשר בו ההפרש מהיותו מורכב ולא יהיה א״כ מחוייב המציאות כמו שהתבאר בהקדמה הכ״א:

Rambam’ın dördüncü kanıtı: Kanıtın düzeni şöyledir. Biz daima gizil durumdan edimsel duruma çıkan şeyler görüyoruz. Onları edimselleştiren başka bir şey olmadan bu olanaklı değildir; bu on sekizinci öncülde açıklanmıştır. Bu edimselleştiricinin önce gizil durumda edimselleştirici olduğu, sonra gerçekte edimselleştirici olduğu açıktır. Onun önce gizil durumda olmasının sebebi ya kendi içinden gelen bir engeldir ya da varlığı için şart olan fakat daha önce bulunmayan başka bir şeydir. Bu şart bulunduğunda, bu şeyi edimselleştirir. Bu iki ihtimalin her biri, bir edimselleştiriciyi veya engeli ortadan kaldıran bir şeyi gerektirir. Engel kalktığında onu edimselleştirir. Aynı şey ikinci edimselleştirici hakkında da söylenir. Bu süreç üçüncü öncülde açıklandığı gibi sonsuza kadar gitmez. Öyleyse, içinde hiçbir olanak bulunmayan, gerçekte edimselleştirici bir varlığa ulaşmak zorunludur. Çünkü onda olanak bulunsaydı, yirmi üçüncü öncülde geçtiği gibi yok olabilirdi. Bunun maddeli bir varlık olması olanaklı değildir; bu yirmi dördüncü öncülde açıklanmıştır. Bu nedenle onun zorunlu olarak ayrık bir varlık olması gerekir. Ayrık olduğuna göre, on altıncı öncülde açıklandığı gibi birdir. Birliğin zorunluluğu şu şekilde de açıklanır: Eğer iki tane olsalardı, zorunlu olarak ortak oldukları bir yön bulunurdu; bu yön, onların tanrı olduğu yöndür. Ayrıca aralarında ayrımı sağlayan başka bir yön bulunurdu. Ayrımı sağlayan bu yön ya ikisinde birden bulunur ya da yalnızca birinde bulunur. Her durumda ayrımın bulunduğu varlık bileşik olur. Böylece yirmi birinci öncülde açıklandığı gibi zorunlu-varlık olmaz.