המאמר הראשון, הכלל הראשון 31

בבאור המופת הה׳ לרב בהעמיד האחדות והוא מיוחד על ההקדמה המקובל והוא שהנמצא כלו כאיש אחד נקשר קצתו בקצתו ושכחות הגלגל מתפשטות בזה החמר ומכינות אותו. וזה שאם היו שני אלהות לא ימלט העניין מחלוקה אם שהאחד לבדו יתעסק בחלק האחד מחלקי זה הנמצא והאחד יתעסק בחלק האחר או שהאחד יתעסק עת והאחר עת. או שיתעסקו שניהם בכלו תמיד עד שלא תשלם פעולה מהפעולות בלתי שניהם יחד. והראשון בטל אחר שכלו נקשר קצתו בקצתו. והב' ג״כ בטל הפנים הא' שאם היה העת אשר יתעסק הא' הי׳ אפשר להתעסק בו הא׳ מה הוא הסבה שיעשה זה ויבטל לזה ואם היה נמנע לאחר באותו עת תהיה שם סבה אחרת בהכרח אשר תחייב הפעל לזה והמניע לזה אחר שהזמן אין חלוף בו והנושא לפועל א' נקשר קצתו בקצתו ועוד שכל א' משניהם נופל תחת הזמן והיה א״כ מתנועע כמו שהתבאר בהקדמה הט״ו והיה צריך אל מניע כמו שהתבאר בהקדמה הי״ז וכ״ב הונח אלוה והוא מניע ראשון זה אלוה ועוד שכל א׳ מב׳ יצא מן הכח אל הפעל וצריך כל א' מהם אל מוציא כמו שהתבאר בהקדמה ה״א ועוד שיהיה בעצם כל א' משניהם אפשרות והוא מחוייב א"כ שיחיה נעדר כמו שהתבאר בהקדמה הכ״ג. הנה מכל אלו הפנים יראה שאי אפשר שיעשה האחד עת והאחד עת והוא השני. והג׳ גם כן בטל פעל שלא ישלם בפעל אחד הנה אין אחד מהם פועל וסבה ראשונה לפעל ההוא אבל הסבה קבוץ שניהם שאין המלט ממקבץ. ואם היה המקבץ אחר הוא הראשון האחד יתברך ואם היה המקבץ צריך לשנים הנה קבוצם צריך מקבץ ולא ילך זה לבלתי תבליתכטו שהתבאר בהקדמה הג' הנה בהכרח שיגיע אל אחד הוא הסבה במציאות זה הנמצא האחר:

Rambam’ın birliği kanıtlamak için kurduğu beşinci kanıtın açıklanması: Bu kanıt kabul edilmiş bir öncüle dayanır. O öncül şudur: Bütün varlık, tek bir birey gibi birbirine bağlıdır; bir kısmı diğer kısmına bağlıdır. Gök küresinin güçleri bu maddeye yayılır ve onu hazırlar. Eğer iki tanrı olsaydı, şu ayrımdan kaçış olmazdı: Ya yalnızca biri bu varlığın bir kısmıyla, diğeri de başka bir kısmıyla ilgilenirdi; ya biri bir zamanda, diğeri başka bir zamanda ilgilenirdi; ya da ikisi birlikte, hiçbir eylem ikisi olmadan tamamlanmayacak şekilde daima bütünle ilgilenirdi. Birinci ihtimal geçersizdir. Çünkü varlığın bütünü, bir kısmı diğer kısmına bağlı olan tek bir bütündür. İkinci ihtimal da geçersizdir. Önce şu yönden: Eğer birinin ilgilendiği zamanda diğerinin de ilgilenmesi olanaklıysa, bunu birine yaptırıp diğerini devre dışı bırakan sebep nedir? Eğer o anda diğerinin ilgilenmesi olanaksızsa, zorunlu olarak başka bir sebep bulunur; bu sebep eylemi birine zorunlu kılar, diğerini ise engeller. Çünkü zamanın kendisinde farklılık yoktur ve eylemin konusu da bir kısmı diğer kısmına bağlı olan tek bir bütündür. Ayrıca ikisinin her biri zamanın altına girmiş olurdu. Böylece on beşinci öncülde açıklandığı gibi hareketli olurdu. Hareketli olduğuna göre, on yedinci öncülde açıklandığı gibi bir hareket ettiriciye ihtiyaç duyardı. Oysa her biri tanrı ve ilk hareket ettirici varsayılmıştı. Bu da tanrılık değildir. Ayrıca ikisinin her biri gizil durumdan edimsel duruma çıkmış olurdu. Beşinci öncülde açıklandığı gibi her biri bir edimselleştiriciye ihtiyaç duyardı. Dahası, ikisinin her birinin özünde olanak bulunurdu. Buna göre yirmi üçüncü öncülde açıklandığı gibi yok olması zorunlu olurdu. Bütün bu yönlerden, birinin bir zamanda, diğerinin başka bir zamanda eylemde bulunmasının olanaklı olmadığı görülür. İkinci ihtimal budur. Üçüncü ihtimal da geçersizdir. Çünkü tek bir eylem, ikisi birlikte olmadan tamamlanmıyorsa, onlardan hiçbiri o eylemin etkeni ve ilk sebebi değildir. Etkin neden, ikisinin toplamıdır. Bu toplamın da kendisini bir araya getiren bir şeye ihtiyaç duyması kaçınılmazdır. Eğer bir araya getiren başka bir varlık ise, işte o bir olan ilk varlık, yüce Tanrı’dır. Eğer bir araya getirenin de ikiye ihtiyacı varsa, onların birliği de başka bir birleştiriciye ihtiyaç duyar. Bu süreç üçüncü öncülde açıklandığı gibi sonsuza kadar gitmez. Öyleyse zorunlu olarak, diğer varlığın varlığının sebebi olan bir varlığa ulaşılır.